Кун тахсыытын кэриэтэ холуу санаатым, Анастасия Афанасьевна Кардашевская оҕолору кытта үлэтин. Сарсыарда уһуктуу кэриэтэ,   ырыа, тойук, чабырҕах, олоҥхо, үҥкүү  нөҥүө оҕо сахалыы кутун арыйан, “Эйээрик” диэн ааттаах саха култууратын Аан дойдуга билиһиннэрбит бөлөҕө буолар.

Тууйулла сылдьыбыт санаам өрө көтөн, ырыам тулабар эйээрэр

«Эйээриктэр»

А.К. –Оҕо сахалыы ис туруктаах, саҥалаах, тус санаалаах буоллаҕына эрэ, дьэ, дьиҥнээх дорҕоон, куолас киниттэн тахсар. Оҕо хараҕын иччилээтэххэ, туругун туттахха, олох эридиэстэрин долоҕойугар түһэрэр айылгытын буллахха , дьэ, кини үөрэххэ бэлэм буолар. Сороҕор оҕону буойаллар, ытаама, хараҕын уутун дьоҥҥо көрдөрүмэ диэн, ол эрээри биһиэхэ дьарык кэмигэр инник тугэҥҥэ мин үөрэбин, ол аата бу оҕо иһигэр охсуһуу барар, кини иһигэр толкуйдуур, мөккуһэр уонна ытыы  туран ыллаатаҕына, туойдаҕына, кини ырааһырар,  түмүккэ кэлэр уонна онтон  олох саҥа дорҕоон, ырыа таҕыстаҕына  —  бу кыайыы буолар!  Тууйулла сылдьыбыт санаа төлө көтөн  таҕыстаҕына,  оҕо бэйэтэ да сөҕөр, онтон астыныы, дуоһуйуу кэлэр.  Биир үөрэнээччи кыыһым миэхэ кэлэн: -«.. Бастаан эйиигин өйдөөбөт этим, хайдах эрэ учуутал диирим,  онтон билигин махтанабын киһи буолбуппар, мин ис дьиҥмин билбиппэр, «Эйээриккэ» сылдьыбатаҕым буоллар ону билиэ суох эбиппин..” — диир. Ону истэн үөрэбин, ол аата уйулҕа үөрэхтээҕэ да буолбатарбын, ис ньэмминэн сөп суолунан баран иһэбин диэн. Уонна өссө үөрэрим диэн, «Эйээриктэри» сорох дьон оннооҕор уулуссаҕа сылдьалларын көрөн билэллэр, ол кинилэр аатырбыт дьон буолбуттарыттан буолбатах, кинилэр сирэйдэрин-харахтарын олоруута ураты, ис-истэриттэн сырдык, холку, көҥул дьон буолалларыттан дии саныыбын. Биир дьиэ кэргэн кэриэтэ «Эйээриктэр»   оскуоланы бүтэрэн да баран, атын үөрэххэ да бардаллар билсэн, көрүстэхтэринэ бэйэ-бэйэлэрин убай-быраат, эдьиий-балыс курдук көрсө сылдьаллар.  Миэхэ эмиэ кэпсэтэ, сүбэлэтэ кэлэллэр, туох баарбынан көмөлөһө сатыыбын. Кинилэр киэҥ көҕустээх, уһун тыыннаах   буолан таҕыстахтарына -ол буолар мин дьолум».

Читайте также:  Аар Дархан оһуокайдьыт, салайааччы
Тууйулла сылдьыбыт санаам өрө көтөн, ырыам тулабар эйээрэр

Төрөөбүт тыл

А.К. – “Төрөөбүт тылынан саҥарар киһи өбугэ көмүскэлин илдьэ сылдьар.  Билигин тылы билбэт оҕо үксээтэ, үөрэтэргэ олус уустук. Аҕыйах тыллаах да хоһоону үөрэтэргэ ис-хоһоонун өйдөөбөт буоланнар олох ылымматтар, ону  ырыа оҥорон үөрэтэбин. Ол эрээри үөрэрим диэн -…“Оҕолоор, эһиги ис дьиҥҥитин билэ5ит дуо?” — диэбиппэр, “Билэн” – дииллэр. “Дьэ, хайдаҕый?» — диэтэхпинэ: — “Мин төрүччүлээхпин,  соҕотох буолбатахпын, ол аата көмүскэллээхпин…” — диэн эппиэттииллэр. Онон өйдүүллэр эбит тылбыт, өбүгэбит үгэстэрэ  баайбыт, көмускэлбит буоларын. Биһиги тылбыт  олох ураты күүстээх, саха тылын төһөнөн билэҕин,  соччонон эн дууһаҕынан баайгын. Айылгыбыт дорҕоонун быспакка, өбүгэбит тыынын ыспакка  сырыттахпытына киһи буолуохпут.

“Эйээрик” бөлөх

А.К. –биир бөлөххө улэ оҕоҕо үгүс өрүтү үөскэтэр, холобур бэйэмсэҕи туоратарга, аттыгар баар доҕоргун истэргэ, бары биир киһи курдук турукка киирэн улэлээтэххэ  эрэ,  бөлөх нүөмэрэ тахсарын ылыналлар. Оҕолорбор  куруутун этэбин: — «Эһиги сценаҕа таҕыстыгыт,  ол аата эһиги көрөөччулэргэ саҥаны, үтүөну-кэрэни иҥэрэ, туохха эрэ үөрэтэ, өйдөтө-саната тахсаҕыт» -диэн.  Италияҕа Норуоттар икки ардыларынааҕы этнофольклор фестивалыгар барбыппыт. Этноучуонайдар жюрилаах этэ, онно олорон кыттааччылары сыныйан көрдүм, сыаналыы олордум «бу омук маннык туруктаах, үгэстээх эбит» диэн.  Оҕолорум онно кыттыбыттарын кэннэ, харах уулаах олорон Аан Ийэ дойдубар, өбүгэлэрбэр махтаммытым хайдах курдук биһиги кырдьаҕас ураты омук буоларбытыгар, сиэр-үгэс  биһиэхэ баарыгар.  Бу маннык фестивалы этнофольклору өрө тутар  үс баай табаарыыстыылар тэрийэллэр эбит. Биһиэхэ да оннук дьон бааллар, холобура ураты туспа тыыннаах бөлөҕү  тэрийэллэрэ буоллар киһи оттон төһөлөөх үлэлиэ, таһаарыа этэй, көҥүллүк тыынан, программаҕа, халыыпка киирбэккэ… Кун-дьыл бэйэтэ ону быһаарыа, оннук тугэни дьылҕа бэлэхтиэ диэн эрэнэбин.  Бөлөхпүт фольклор араас хайысхатыгар улэлиир, онно миэхэ куруук күүс-көмө, субэ-ама буолар талааннаах дьон бааллар. Ол курдук, Семенова Евдокия Афанасьевна хомуска,  Никифорова Марианна Спиридоновна үҥкүүгэ, сахалыы хамсаныыларга оҕолору уһуйаллар.  Үлэбэр олук уурсубут Федора Семеновна Гоголева – Аан дойду виртуоз хомусчута,  Дора Павловна Филиппова – ураты көрүүлээх хореграф тустарынан өйдөбүлүм миэхэ олус күндү. Кинилэр оҕолору кытта ураты сыһыаннаах үлэлэрэ мин да, оҕолор да өйбүтүттэн сүппэт-оспот. Кинилэри кытта үлэлээбитим миэхэ улахан чиэс.  ЮНЕСКО тэрийиитинэн ыытыллар улахан фестивалларга хаста да кыттыбыппыт. Онно  тэрээһин күчүмэҕэй үлэтин тэрийсибит Виктория Алексеевна  Анисимоваҕа, Лаура Алексеевна  Колесоваҕа улахан махталлаахпыт.  Уонна мин айар киһи быһыытынан үлэбэр методическэй өттүнэн көмөнү оҥорор, барытын ымпыгын-чымпыгын сааһылыыр  Сергучева Екатерина Кимовна улахан өйөбүл,көмө буолар. Б курдук кэрэ эйгэтигэр айымньылаах айар-тутар дьоннуун улэлиирбиттэн, алтыһарбыттан олус үөрэбин, кинилэргэр махталым олус  улахан. Туспа улахан махтал оҕолорум төрөппүттэригэр, хас биирдии айан, туруоруу, кыттыы, көстүүм барыта төрөппүттэр өйдүүр, өйүүр эрэ буоллахтарына табыллар. 

Читайте также:  Маэстро детского бельканто
Тууйулла сылдьыбыт санаам өрө көтөн, ырыам тулабар эйээрэр

Айылҕа

А.К. —Айылҕаттан тэйиэ суохтаахпыт, киниэхэ хайыстахпытына өссө күүһүрэ түһүөхпүт. Айылҕа киһини үөрэтэр. Киһи бэйэтин олоҕун суолун тэлэн, буһан-хатан, туораан киһи буолар. Ааспыт үйэҕэ алтыспыт алааһым кырдьаҕастарыгар, тулаайах буолан айылҕаҕа биһиктэнэн улааппыт киһи буоларбынан айылҕабар махтанабын. Билигин араас күрэстэр олус элбээннэр, алаас  тыынын илдьэ сылдьан ис сүрэҕиттэн тартаран иэйиилээхтик ыллыыр, этэр-тыынар киһи аҕыйаата. Маннык  күрэхтэр оҕо отуоратын алдьаталлар, бириис иһин эрэ сценаҕа тахсааччыларга кубулуталлар. Мин сөбүлүүбүн араас  улуустартан кэлэн алаастарын салгынын, түөлбэлэрин тыынын илдьэ сылдьар, холкутук, көҥүллүк бэйэлэрин ураты айылгыларынан этэ-тыына сылдьар дьону. Мин оҕолорбун бэйэм айылҕалаах дьону  көрө-истэ сылдьан иҥэриммит үөрэхпинэн, көрсүбүт кыһалҕаларбынан кинилэри билэбин, айылҕаттан ааспыт үөрэхпинэн иитэбин. Билигин даҕаны мин тирэх оҥостор, сүбэлэтэр-амалатар дьонноохпун. Ол курдук, дорҕоон ис хоһоонун өйдөөбүтүм Тумус Мэхээлэттэн, Айыы үөрэҕин, киһи сиэрин-силигин өттүгэр мунаардахпына Дабылга тиийдэхпинэ куруук олус сөптөөх сүбэни биэрэр. Сима Петровна Толстякова оҕолорбор сиэр-туом хамсаныыларын үөрэтэн, сахалыы үҥкүү тыынын иҥэрбитэ. Үгүс үҥкүүнү, оһуохайы туруоран “Эйээриктэр” биһирэтэр түгэннэригэр улахан кылааттаах.  Эдэрдэртэн Өлөксөөнү хайдах курдук сайдан, үүнэн эрэрин көрөн олус үөрэбин, алгыска кинилиин кэпсэттэхпинэ тирэҕим өссө күүһүрэр.  Бииргэ үлэлии, алтыһа сылдьар үтүө дьоммор махталым улахан!

Айылҕа айылгылаах, куустээх туруктаах, сырдык санаалаах  Анастасия Афанасьевна Кардашевская салайааччылаах «Эйээриктэр» уһун тыыннаах дорҕооҥҥут, киэҥ көҕүстээх  сүрүҥҥүт үйэлэргэ сүппэккэ Ийэ Сир урдугэр дьиэрэйэ турдун!

 Ольга Пухова