Маргарита Скрябина, РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ,
“Гражданскай килбиэн” Знак хаһаайына,
СР культуратын туйгуна, ыччат политикатын туйгуна.

Мин Ньурба оройуонун Чаппанда нэһилиэгэр Гуляевтар дьиэ кэргэттэригэр 1965 сыллаахха алтыс оҕонон күн сирин көрбүтүм.
Үҥкүү кэрэ эйгэтигэр оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар уһуйуллубутум. 4-с кылааска үөрэнэ сырыттахпына кылаас салайааччытынан нуучча тылын учуутала Маргарита Яковлевна Ефремова анаммыта. Дьэ мантан ыла саҕаламмыта биһиги искусство кэрэ эйгэтигэр айаммыт.
Маргарита Яковлевна нуучча тылын учуутала эрэ буолбакка, сүрдээх баай фантазиялаах энтузиаст, тэрийээччи буоларын көрдөрбүтэ. Кини кылаас оҕотун барытын хабан Чаппанда кулуубун сценатыгар үҥкүүлэппитэ даҕаны, ыллаппыта даҕаны. Төһө да анал үҥкүү үөрэҕэ суох буоллар, Маргарита Яковлевна араас элбэх үҥкүүлэри үөрэтэрэ, туруорара. Үҥкүүлүүр көстүүмнэрбит киэргэлин репетиция кэнниттэн учууталбыт дьиэтигэр баран бары бииргэ тигэрбит. Ол иһин көстүүмнэрбит ойуута-дьарҕаата олус тэҥ буолааччылар. Мин, арааһа барыларыттан үчүгэйдик хамсанар буоламмын буолуо, наар солисткалыыр этим. Бастаан солистка быһыытынан үҥкүүлээбит “Күн бытархайа”, “Олимпиада-80” үҥкүүлэрбин олус күндүтүк саныыбын. Репертуарбыт араас омук үҥкүүтүттэн турара, арааһа ол кэмнээҕи ирдэбил да быһыытынан буолуо. Ол курдук нуучча, молдавскай, грузинскай, украинскай уонна онтон да атын омук үҥкүүлэрэ бааллара. Ньурбабыт оройуонун дэриэбинэлэринэн элбэхтик да гастроллуур этибит.

Талбыт идэбинэн олохпор дьоллоохпун

1982 сыллаахха Чаппанда орто оскуолатын бүтэрэн, тута Дьокуускайдааҕы культурнай –сырдатар училищеҕа үҥкүү салаатыгар, филармония артыыстарын бэлэмниир бастакы группатыгар улахан куонкуруһу ааһан киирбитим. 1985 сыллаахха идэлээх үлэһит буолан төрөөбүт дойдубар Ньурбаҕа кэлэн оройуоннааҕы культура дьиэтигэр үлэҕэ киирбитим. Ол сылларга культура дьиэтэ умайан, музей кыра хоһугар үлэлиир этибит. Ол иһин үлэбитигэр сүрдээх ыарахаттары-күчүмэҕэйдэри көрсөрбүт. Аан бастакы улахан эппиэтинэстээх тэрээһиммитинэн Алдан куоракка ыытыллыбыт “Стальные рельсы АЯМ-а” фестиваль буолар. Манна Ньурбаттан 40-ча киһилээх делегация буолан кыттыбыппыт. Мин манна эдэр ыччаттан састааптаах үҥкүү группатын тэрийэн, 2 үҥкүүнү бэлэмнээн ситиһиилээхтик кыттан кэлбиппит.

Биир ыстаал курдук хатарыллыбыт үлэбинэн ыһыах буолар. Ол саҕана билиҥҥи курдук ыһыах аһыллыытыгар сүүһүнэн оҕо үҥкүүлээбэт этэ. Үҥкүү ансаамбыллара да аҕыйахтарын иһин буолуо. 1985 сыллаахха Ксенофонт Дмитриевич Уткин сценарийынан, Спартак Иванович Слепцов режиссуратынан, Афанасий Моргусов музыкатыгар “Өрөгөй ыһыаҕа” турбута. Манна режиссер ирдэбилинэн “Ирики-дьирики” үҥкүүгэ элбэх оҕо үҥкүүлүөхтээх диэн буолбута. Ньурба 1-гы, 2-с нүөмэрдээх уонна Убайаан оскуолаларынан сылдьан хаһан да үҥкүүлээбэтэх оҕолору үөрэтэн ыһыахха үҥкүүлэппитим. Культураҕа үлэм бастакы хардыылара сүҥкэн талааннаах, идэлэрин муҥутуур баһылаабыт дьону кытта алтыһан инники үлэбэр улахан уопуту ылбытым.
1994 сыллаахха учууталым Маргарита Яковлевна, Прокопий Николаевич Ефремовтар ыҥырыыларынан Ньурба 1-гы нүөмэрдээх орто оскуолатыгар үлэҕэ киирбитим. Үҥкүүлүөн баҕалаах оҕолору мунньан, куруһуок тэринэн үлэлээбитим. 1995 сыллаахха “Сир симэхтэрэ” диэн ааты ылынан ансаамбыл тэринэн, күн бүгүҥҥэ диэри ансаамбыл ситиһиилээхтик үлэлии сылдьар. 1999 сыллаахха Ньурбатааҕы “Кыталык” культура дыбарыаһыгар оҕону кытта үлэ салаатыгар специалиһынан, оскуолаҕа үлэбин кытта тэҥҥэ (по совместительству) үлэлээбитим. Кэнники сылларга уус-уран салайааччынан, режиссерынан үлэлээбитим. 2007 сыллаахха Илин Сибиирдээҕи Культура уонна искусство институтун кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитим.
Араас таһымнаах тэрээһиннэргэ дьону-сэргэни түмэ тардыы, араас бырайыактарга, граннарга кыттыы, дойду тас өттүгэр ыытыллар фестивалларга барыы, ыһыахтар сценарийдарыгар, режиссуратыгар үлэлээһин уонна да атын үлэ өрүү интириэһинэй, умсугутуулаах. Талбыт идэбинэн олохпор толору дьоллоохпун дэнэр кыахтаахпын.

Читайте также:  СТУДЕНЧЕСКИЙ НАРОДНЫЙ АНСАМБЛЬ ТАНЦА «ААР-ААРТЫК» (Светлый путь)

Айымньылаах үлэбэр тирэҕим, өйөбүлүм “Сир симэҕэ” ансаамбылым Ньурба 1-гы нүөмэрдээх орто оскуолатыгар 1994 сыл бүтэһигэр үлэлии киирээт, үҥкүүлүүр баҕалаах оҕолору түмэ тардан куруһуок тэрийбитим. Онтон 1995 сыллаахха “Сир симэхтэрэ” диэн ааты ылынан ансаамбыл буолбуппут.
Маннык улахан тэрээһин хаһан баҕарар өйөбүл баар буоллаҕына түмүктээх буолар. Ол курдук, ансаамбыл аан бастаан атаҕар турарыгар тэрийсибит дьоннорунан ол саҕанааҕы оскуола дириэктэрэ Прокопий Николаевич уонна бэйэм учууталым, алын сүһүөх үөрэх чааһыгар завуһа Маргарита Яковлевна Ефремовтар буолаллар. Кинилэр өйөбүллэринэн оскуола коллектива, оҕолор төрөппүттэрэ бары бииргэ сомоҕолоһон, ис дууһаттан өрө көтөҕүллэн бары биир киһи курдук күүскэ үлэлээбиппит. Көстүүмнэрбит эскииһин Маргарита Яковлевналыын бииргэ толкуйдуурбут, мин тугу баҕарарбын, хайдах көстүүмү көрөрбүн эттэхпинэ кини ситэрэн-хоторон биэрэрэ. Биир көстүүмү образец гынан тигэн аҕалара уонна учууталлары түмэн, иис күүстээх үлэтэ саҕаланара. Онтон оҕолорбут барахсаттар чахчы даҕаны сир симэҕэ курдук бытыгыраһан сценаны толорон үҥкүүлээн бардахтарына ким үөрбэт буолуой.

Оҕолор үҥкүүнэн күүскэ үлүһүйэн туран дьарыктанар буоланнар көрөөччү биһирэбилэ, бастакы кыайыы-хотуу үктэллэрэ саҕаланан барбыттара. Ол курдук, үлэбит үрдүк сыанабылынан 1998 сыллаахха “образцовай самодеятельнай коллектив” диэн аат иҥэриллибитэ буолар.
Ансаамбыл 1-кы, 2-с, 3-с, 4-с выпусктарын оҕолоро Владимир Аланныров, Егор Иванов, Степан Олесов, Андрей Афанасьев, Антон Кураев, Александр Потапов, Юрий Григорьев, Артем Никифоров, Сергей Матвеев, Александра Слепцова, Юлия Спиридонова, Марина Скрябина, Надежда Аммосова, Валерия Григорьева, Анна Данилова, Елена Павлова, Надежда Осипова. Бу оҕолору кытта күүскэ үлэлээн ансаамбылбытын үрдүк үктэлгэ таһаарбыттара, аатын ааттаппыттара.
“Сир симэхтэрэ” ансаамбыл саха омук үҥкүүтүнэн республикаҕа эрэ буолбакка, Россияҕа, ону ааһан тас дойдуга ыытыллар араас фестивалларга, куонкурустарга ситиһиилээхтик кыттар. Ону тэҥэ оройуон, республика культурнай олоҕун көхтөөх кыттааччыта. Репертуарбыт сүрдээх киэҥ. Ол курдук специалистар үрдүк сыанабылларын ылбыт үҥкүүлэринэн буолаллар: “Атах оһуора”, “Сарсыардааҥы саһарҕа”, “Ситии симэх битиитэ”, “Кыһыҥҥы оһуордар”, “Айылҕа оҕото”, “Колмыцкай үҥкүү”, “Хомус”.
Ансаамбыл тэриллиэҕиттэн үгэс быһыытынан выпускниктары үөрүүлээх быһыыга-майгыга олох киэҥ аартыгар атаарыы буолар. Үөрэнээччилэрим орто уонна үрдүк үөрэххэ киирэн да баран, дьарык гынан оҥостубут үҥкүүлэрин бырахпакка, республика үөрэхтэрин араас ансаамбылларыгар бааллар. Идэ оҥостон үҥкүү салаатын бүтэрбит оҕолорбунан киэн туттабын. Ол курдук Артем Никифоров, Артем Васильев АГИКИ үҥкүү салаатын, Сергей Матвеев культура колледжын үҥкүү салаатын бүтэрэннэр идэ оҥостубуттара.
Оҕолорбут билигин бэйэлэрэ үлэһит буоланнар республикабыт араас муннуктарыгар тэлэһийэн, дьиэ-уот тэринэн ыал ийэлэрэ-аҕалара буолан олох дьолун сырсаллар. Ансаамбылга дьарыктаммыт сылларын олус истиҥник ахталлара миигин үөрдэр. Выпускниктарбар бука барыгытыгар олоххутугар ситиһиини, үөрүүнү, кэрэни, дьолу баҕарабын.

Читайте также:  «Небесные воительницы»