Былыр диэххэ дуу, ааспыт үйэ 60-с сылларыгар, оҕо сааспар, биир итии күннээх чаҕылхай сарсыарда кирпииччэ собуотугар үлэлии бэлэсипиэтинэн элээрдэн иһэн, дьиэм аһаҕас түннүгүттэн наһаа да үчүгэй, санаабар түргэн баҕайы саха ырыата сатарыырын истибиттээҕим. Ол ырыаҕа сааскы айылҕа уһуктуутун туһунан ылланара, хайдах эрэ бэйэм олоххо саҥа үктэнэн эрэр уйулҕабар ханыылата истэммин, тохтоон турбутум эбээт. Кэлин билбитим — ол «Таммахтар» диэн эбит. Кэлин устудьуон буолан, олох дьикти будулҕаныгар ытылла сылдьан, Аркадий Алексеев — диэн мелодист ырыата буоларын билбитим. Ол курдук, «Ардах», «Мутукча сыта», «Саха үҥкүүтэ», «Таптыырга буруй суох» уонна да атыттар миигин абылаан кэбиспиттэрэ, киҥинэйэн ыллыы сылдьар идэлэммитим…

Мин эрэ ити ырыалары хаба тардан ылан ыллаһыам дуо — элбэх буоллахпыт, устудьуоннар истиҥ ис хоһоонноох, олохпут-дьаһахпыт эйгэтин эмискэ сырдата, күлүмүрдэтэ оонньоппут хоһооннору, ырыалары ис сүрэхтэринэн ылыммыттара, иэйиилээхтик таптаабыттара. Бу ырыалар музыка араас жанрдарын уонна мелодияларын хаттаһыннарбыт дьиктилэрэ барыбытын абылаан кэбиспиттэрэ. Ырыа тэтимнэрэ биһиги эдэр сааспыт тэтимин кытта дьүөрэлэһэннэр, тиҥиргэччи тэбэр ритимнэрэ сүрэхпит тэбиитин кытта алтыһаннар олус чугас, ыраас уонна ыкса ситимнээх буолбуттара. Бу хоһооннорго уонна ырыаларга сөбүлүүр кыысчааммытыгар уонна төрөөбүт алааспытыгар таптал, бастакы көрсүһүүгэ хойутуур табыллыбатын туһунан ылланар буоланнар олус чугас, ис куппутугар баар чувстволар туойуллаллара. Өссө онно эбии суугунуур хатыҥнар, чулугуруур уулаах үрэхтэр, тыллан эрэр ньургуһуннар, күн сардаҥаларынан ыһыахтанар сайыҥҥы ардах — хайдах эрэ барыта эн таскар дьол, уоскулаҥ кэлэрин күүтэр курдук санаа үөскэтиллэрэ.
Ол саҕанааҕы — хоһоонноругар ырыа суруллар поэттара — Николай Попов, Бүөтүр Тобуруокап, Леонид Попов, Григорий Дохунаев, Марфа Куличкина, Семен Данилов — поэтическай тыл — өс дьиҥнээх маастардара этилэр. Ол кинилэр хомоҕой хоһооннорун, тыыннаах тылларын Аркадий Алексеев талаана дьикти кэрэ ырыаҕа кубулуппуттара. Саха ырыата саҥа, күрүлүүр күрүлгэн курдук тэтимнэммитэ, мантан ыла саха эстрадатыгар сонун сүүрээн киирбитэ. 

Үрүмэччи үөрүн курдук,
Арыы-дьэҥкир халлаан курдук,
Көөнньөрүүлээх кымыс курдук,
Көҥүл санаа кыымын курдук
Дьоллоох саха кыргыттара
Чороон тутан таҕыстылар
Кэрэ-бэлиэ кэпсээн курдук,
Сэрэтиилээх сэһэн курдук,
Ылбай чаҕаан ырыа курдук,
Ыраас таптал кыымын курдук
Сахам нарын үҥкүүтэ
Сахам сирин кэрэтэ!

Чахчы да айылҕаттан айдарыылаах сырдык сыдьаай уйаламмыт тыллартан сиэттэрэн маннык кэрэ тыллар үөскээтэхтэрэ, айылыннахтара. Дьэ, ити Семен Данилов айар үлэ алыптаах умсулҕаныгар бүүс-бүтүннүү куустаран, ырыа буолбут хомоҕой хоһооно, аны туран Аркадий Алексеев суруйбут мелодиятыгар сууланан, дууһаны манньыта оонньотор үҥкүү буолбута.

Бастакы толорооччунан саха биир бастыҥ үҥкүүһүтэ Евдокия Степанова буолбута түбэһиэхчэ буолбатаҕа дии саныыбын. Семен Данилов, кини балерина быһыытынан талааныгар, кэрэ сэбэрэтигэр, чочуллубут быһыытыгар-таһаатыгар, сырдык-ыраас санаатыгар сүгүрүйэрин биллэрэн, анаан-минээн киниэхэ суруйбут хоһооно. Дэлэ да кинини хонуу сибэккитин тула тэлээрэ көтөр үрүмэччигэ, көҥүл санаа  кыымыгар холуйуо дуо?

Евдокия Александровна 1937 сыллаахха олунньу 17 күнүгэр Бүлүү улууһун Тыымпы нэһилиэгиттэн төрөөбүтэ. Саха сиригэр балет исскуствота сайдыытыгар сүҥкэн кылаатын киллэрбит бастакы идэтийбит балерина, Саха АССР норуодунай, РФ үтүөлээх артыыһа, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына.

Кини эрдэ тулаайах хаалбыта, 1947 сыллаахха А. Я. Ваганова аатынан Ленинградтааҕы хореографическай училищеҕа үөрэнэ киирбитэ. 1958 сыллаахха үөрэҕин бүтэрэн, педагогун мэктиэтинэн, икки сыл Узбекистаҥҥа Алишер Навои аатынан Ташкент балетын уонна оператын театрыгар үҥкүүлээбитэ. 1960 сылтан П. А. Ойуунускай аатынан Саха музыкальнай драматын театрыгар, онтон 1971 сылтан Саха музыкальнай театрыгар сүрүн балеринанан үлэлээбитэ.

40 сыл анараа өттүгэр, 1978 сыллаахха, «Якутяночка» диэн бальнай үҥкүү баар буолбута. Тааттаҕа буолбут бальнай үҥкүү күрэҕэр уус-алданнар Елена Прокопьева туруоруутугар бу үҥкүүнү толорон, жюри үрдүк биһирэбилин ылбыттара. Күрэхтэһии түмүгүнэн бастыҥтан бастыҥнар талыллан, Магадан куоракка Бүтүн Россиятааҕы зональнай күрэхтэһиигэ кыттыбыттара. «Дружба» ансаамбыл салайааччыта Августина Клакинова «Якутяночка» үҥкүүнү сайыннаран, уларытан, саҥалыы тыыннаан туруорбута, сурукка-бичиккэ киллэрбитэ. Магадаҥҥа бу үҥкүү олус ситиһиилээхтик толоруллан, сахаларга бальнай үҥкүү сайдан эрэрин чаҕылхай туоһута буолбута. Онон оҕолорбут атын омук биһирэбилин, дохсун ытыс таһыныытын ылан, ол үөрүүтүнэн доҕуһуоллатан төрөөбүт дойдуларыгар кэлбиттэрэ.

Өрөгөй үөрүүтэ  туохтан саҕаламмытай, ким итини көҕүлээбитэй диэн ааспыт сыллар быыстарын арыйан, ахтан-санаан аастахпытына, бэйэбит культурнай олохпут историятыттан, кыратык да буоллар, билиибитин хаҥатыахпыт этэ.

Ол курдук, санатар кэриэтэ эттэххэ, саха муыкальнай искусствотын сайдыытыгар, саха аныгылыы тиэмпэлээх гынан баран нарын ис куттаах мелодиялары баяҥҥа тыаһатан дьон-сэргэ дууһатын абылаабыт, билигин Саха Республикатын норуодунай артыыһа Аркадий Михайлович Алексеев кылаата сүҥкэн улахан диэхпин баҕарабын.

Ханна баҕарар, кэмиттэн-кэрдииһиттэн көрөн, бүтүн көлүөнэ дьоно олоххо көрүүлэрин, эйгэни ылынар хайысхаларын тосту уларытар кэрэмэс дьон баар буолаллар. Маннык дьон үрдүкү сулус анныгар төрүүллэр уонна бу орто дойдуга барыахтаах суолларын чопчу билэллэр, хайаан даҕаны тобулаллар диэн мээнэҕэ эппэттэр. Оннук дьоннортон биирдэстэрэ, сахалар бары олус ытыктыыр, сүгүрүйэр киһибит, бу бүгүн  киэҥ эйгэҕэ биллибит, айыллаат уостан түспэт  ырыабыт ааптара Аркадий Алексеев буолара саарбахтаммат.

Ити ааспыт үйэ 60-с сылларын ортолоруттан саҕалаан дэриэбинэ дьиэлэрин түннүктэриттэн, сайылык түптэлээх тиэргэниттэн, стройэтэрээт байыастарын кутаатын таһыттан, оскуола хорун толоруутугар, куораппыт бастыҥ сценаларыгар, араадьыйаҕа, тэлэбиисэргэ араас бэйэлээх — киһи кутун-сүрүн намчы кылларын таарыйар, истээччи санаатыгар-оноотугар, ис туругар тиийэ дьайар тыллардаах ырыалар умсулҕаннаахтык дьиэрэйэллэрэ.

Ити саҕана сахалыы дириҥ истиҥ иэйиилээх, төрөөбүт дойдуга, аар айылҕаҕа, кыыска-дьахтарга таптал намыын тылларынан чочуламмыт дьиҥнээх поэттар хотоҕос курдук субуллар хоһоонноро уостан түспэт айымньылар этилэр. Олор халыҥ кэккэлэриттэн Семен Данилов ойуччу турар лирик поэт быһыытынан биллибитэ. Кини дириҥ ис хоһоонноох айымньылара дьон-сэргэ тапталын ылбыттара, ырыа буолан ылламмыттара. Ол үгүс үтүмэн хоһооннортон бүгүҥҥү күҥҥэ тиийэ «Саха үҥкүүтэ» биһиги бары билэр, таптыыр ырыабыт буолар. Чахчы да айылҕаттан айдарыылаах сырдык сыдьаай уйаламмыт тыллартан сиэттэрэн маннык кэрэ тыллар үөскээтэхтэрэ, айылыннахтара.

Читайте также:  Шеф-повар Николай Атласов раскрывает секрет приготовления вкусных блюд

Үөһэ этиллибит поэттар тылларыгар араас  үчүгэй, киһи иһиттэр истэ олоруох айылаах мелодиялар айыллыбыттара, олорго олоҕуран үҥкүү-битии араас көрүҥэ туруоруллан, киһи хараҕа манньыйа дуоһуйбута, ис турукпут астына уоскуйара.

Бу үҥкүүлэр саха киһитин санаатын сайа охсон киирэр истиҥ иэйии долгунугар угуттаммыт лирическэй тиэмпэлээхтэр, күүрээннээх олох дьалхааннарын арыйар түргэн тэтимнээхтэр. Олортон «Саха үҥкүүтэ» көлүөнэттэн көлүөнэҕэ сиэтиллэ сылдьан киллэриллэн, араас талба талааннаах туруорааччыларга чочуллан, нарыланан, хас биирдии хамсаныылара, дугунуулара сүүмэрдэнэн тупсан-кэрэтийэн көстөрүттэн биһиги, көрөөччүлэр, хаһан да салгыахпыт суоҕа.

Саха саарына, улуу поэтпыт Сэмэн Данилов сахалартан бастакы балерина Евдокия Степановаҕа анаан суруйбут хоһоонугар Аркадий Алексеев «Саха үҥкүүтэ» диэн ырыата үтүмэн үгүс сылларга, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ ылланан, чахчы да биһиги Сахабыт сирин кэрэһитэ буолла. Евдокия Степанова курдук киэн туттар балеринабыт көрөөччүгэ ырыа аналын, хоһооҥҥо хоһуллубут саха сэмэй нарын кыыһын уобараґын толору арыйбыта, үҥкүү тылынан олус чаҕылхайдык хоһуйбута, аар саарга аатырдыбыта.

«Саха үҥкүүтүн» «Эрэл» үҥкүү ансаамбыла (салайааччы — Саха Республикатын үтүөлээх үлэһитэ Сима Толстякова, уус-уран салайааччы Екатерина Павлова) биир бастакынан бар дьонугар бэлэхтээбитэ. Оттон  Саха Республикатын норуодунай артыыһа Геннадий Баишев туруорбут үҥкүүтэ Канада, Америка, Англия, Германия, онтон да атын элбэх омук сиригэр дохсун ытыс тыаһынан доҕуһуолламмыта. Өйдүүр буоллахха, «Якутяночка» үҥкүү бастакы толорооччуларынан Үҥкүү государственнай ансаамбылын чаҕылхай сулустара Лена Ноговицина, СР норуодунай, Россия үтүөлээх артыыһа Афанасий Афанасьев уонна Сергей Зверев-Кыыл Уола аатынан Үҥкүү государственнай театрын артыыстара буолаллар.

Сахабыт сиригэр үҥкүү искусствота олус сайынна диэн үөрэ-көтө билиниэххэ наада. Нарын-намчы хамсаныылаах, оһуор-бичик ойуулаах, чороон, дэйбиир тутуулаах дьиҥ сахалыы туруоруулары толорор биирдиилээн да дьон, ансаамбыллар да элбээбиттэрэ сөхтөрөр. Олор истэригэр «Саха үҥкүүтүн» биир саамай өрө көтөҕүллүүлээхтик 40-ча сылын толорон кэлбит, барыбыт киэн туттуута, Бүтүн Аан дойдутааҕы фестиваллар кыайыылаахтара, Россия үтүөлээх коллектива, «Кыталык» народнай ансамбыл буолар. Уус-уран салайааччынан Саха Республиктын культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха комсомолун бириэмийэтин лауреата, «Душа России» национальнай бириэмийэ лауреата Василий Винокуров үлэлээбитэ быданнаата.

         Өссө биир чаҕылхай, умнуллубат кэрэ түгэн буолан, дьон-сэргэ өйүгэр-санаатыгар хаалбыт үҥкүүнэн буолар биллиилээх балетмейстер Алексей Попов туруоруутугар Опера уонна балет театрын артыыстара Ирина Борисова, Борис Матвеев толорбут «Якутяночкалара». Сахабыт сирин чаҕылхай сулустара бу үҥкүүнэн Бүтүн Аан дойдутааҕы ыччаттар фестивалларын лауреаттара буолбуттара. Билигин кинилэр суолларынан биһиги талааннаах эдэр ыччаттарбыт эрэллээхтик айанныыллар. Ол курдук, Аксинья уонна Наталья Посельскайалар ааттарынан Дьокуускайдааҕы балетнай оскуола үөрэнээччилэрин — Екатеринбург куоракка буолбут Бүтүн Аан дойдутааҕы конкурска лауреат аатын ылары ситиспит Минаш Калдарбаева уонна Кореяҕа, Казахстаҥҥа ыытыллыбыт Бүтүн Аан дойдутааҕы конкурстар лауреаттара Иван Одинцов ааттарын киэн тутта ааттыахха сөп. Кинилэр үҥкүүлэрин Россия уонна Саха Республикатын үтүөлээх артыыһа Екатерина Тайшина туруорбутун санаттахха, үлэ түмүгэ туйгунугар саарбахтааһын баар буолуон сатаммат.

Итинник үрдүк таһаарыылаахтык үлэлиир коллективтар үксээн иһэллэрэ Саха сирин эстрадата, үҥкүү курдук уустук салаата сайда, саҥа саҕахтарга угуйа туруохтара диэн бүччүм санаабытын ытаҕалаан биэрэллэр. Оннук биир улахан бэлэҕинэн Россиятааҕы, республикатааҕы күрэхтэр кыайыылаахтара, Саха Республикатын Президенин Граннарын хаһаайына Хаҥаластан төрүттээх «Эркээни эдэр сааһа» диэн народнай үҥкүү ансаамбыла буолар. Кини репертуарыгар СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Хаҥалас улууһун бочуоттаах гражданина Василиса Романова туруоруутугар «Эҕэрдэ үҥкүүтэ» көрөөччүлэр күүтэр-кэтэһэр нүөмэрдэрэ буолбута ыраатта.

«Эркээни эдэр сааһа» ансаамбыл Сахабыт Республикабытыгар биир бастакынан тэриллибит үҥкүү коллективтарыттан биирдэстэрэ. Египет, Китай, Соҕуруу Корея, Казахстан, Москва, Санкт-Петербург, Владивосток курдук муыкальнай искусство сайдыбыт сирдэригэр бэйэлэрин кыахтарын ситиһиилээхтик билиһиннэрэн, оннооҕу көрөөччүнү сөхөрөн кэлбиттэрэ. Коллектив хас эмэ көлүөнэ ыччаттара үҥкүү кэрэ эйгэтигэр уһуйуллан, үтүөнү-сырдыгы тарҕатааччы буолан, үлэлии-хамныы сылдьаллар.

1972 сыллаахха саха оҕолоро Бүтүн Сойуустааҕы норуот хаһаайыстыбатын ситиһиилэрин быыстапкатыгар аан бастаан кыттар чиэскэ тиксибиттэрэ. 62 оҕолоох делегация састаабыгар Таатта сириттэн-уотуттан «Дружба» ансаамбыл кыттыылаахтара бааллара. Бу — Сахабыт сирин культуратын сайдыытыгар сүҥкэн оруоллаах Москваҕа ыытыллыбыт Саха АССР күннэрэ этэ. Дьэ, ол иһин этэбит — 1969 сыллаахтан күн бүгүҥҥэ дылы бар дьонугар үөрүүнү-көтүүнү, өрө көтөҕүллүүнү бэлэхтии сылдьар «Дружба» ансаамбыл маҥнайгы хараҥаччылара, үҥкүүнү айар үлэ ымыыта оҥостон олохторун суолун устун илдьэ кэллилэр диэн. Бу аар саарга аатырбыт улахан бөлөҕү — «Дружба» ансаамбылы СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, 2018 сылга «СахаМедиа-холдинг» көҕүлээһининэн ыытыллыбыт «Саха сирин киэн туттуута» диэн ааттаах норуот куоластааһыныгар «Культура деятелэ» диэн номинация кыайыылааҕа Августива Клакинова төрүттээбитэ. Ансаамбыл визитнэй карточкатынан «Чороонноох үҥкүү» буолар диэтэхпитинэ ааҕааччы, эн, сөбүлэһэрин буолуо…

        «Кэнчээри» диэн кэрэ ааттаах коллектив билигин барыбытыгар саһарҕалаах оҕо сааспытын, мүөттээх сыттаах Мүрү алаас салгынын санатар, туспа суоллаах-иистээх оҕо народнай ансаамбыла буолар. 45 сааһын куоһарбыт ансаамбыл «Россия үтүөлээх коллектива» диэн үрдүк ааты ылбыта. Онно үөрдэхпитин! Сүҥкэн ситиһии этэ. Коллектив хорун таһынан үҥкүүһүттэринэн, ол иґигэр «Алаас кыргыттара» диэн бөлөҕүнэн киэн туттар. СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ Зоя Протодьяконова, ССРС уонна Саха АССР культуратын туйгуна, Саха комсомолун бириэмийэтин лауреата Елена Прокопьева элбэх көлүөнэ үҥкүүһүттэри иитэн-такайан таһаарбыттара.

         Үҥкүү театрын салайааччыта Геннадий Семенович Баишев «Ыһыах» диэн хореографическай композициятын көрөөччү олус биһириир, ис сүрэҕиттэн тартаран көрөр, санаата ырааһырар, дууһата чэпчиир. Киһи уйулҕатын уһугуннарар ураты матыыпка уйдаран үҥкүүһүттэр дугунан киирдэхтэринэ, улахан уораҕай ураты тыынынан илгийэр курдук сананаҕын. Оннук турукка СР культуратын туйгуна Марина Кузьмина салалтатынан «Леди Плюс» ансаамбыл үҥкүүһүттэрэ «Сайылыкка үрүҥ түүн» толордохторуна киирэҕин.   

 М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет үҥкүүһүттэрэ уруккуттан аатыраллара, араас куораттарга гастролларга сылдьан Сахаларын сирин аатын дорҕоонноохтук ааттаталлара, киэн туттуу чувствотын үөскэтэллэрэ. Билигин университет иһинэн «Күндэл» диэн народнай ансаамбыл айымньылаахтык үлэлиир. Салайааччы – Александра Ядреева.  

Читайте также:  “Сүр көтөҕүү”- поднятие внутреннего духа

   Республика культуратын, искусствотын биир киэн туттуутун — С.Зверев-Кыыл Уола аатынан Үҥкүү театрын ситиһиилээх, өрөгөйдөөх үлэтин-хамнаһын билбэт киһи, арааһа, суоҕа буолуо. Үҥкүү — хас биирдии норуот өлбөт-сүппэт, симэлийбэт баай культуратын биир кэрэ-бэлиэ, хатыламмат көрүҥэ буоларын туоһута уонна чопчута буолбут коллектив уус-уран салайааччыта, СР култууратын үтүөлээх үлэһитэ Светлана Бессонова туруорбут «Дьөһөгөй эйгэтэ» үҥкүүтэ норуокка биллэр, астыныыны, дуоһуйууну саҕар.

       «Эдэр сааһым сарыала — ахтар, саныыр «Сарыалым»… Бу тыллары долгуйа этэр, хатыылыыр дьон-сэргэ биһиги ортобутугар элбэх. 70-80-с сылларга талааннаах эдэр ыччаты түмэ тарпыт «Сарыал» ансаамбыл аата-суола саха култуурата сайдыытыгар сүдү суолу хаалларбыта мэлдьэҕэ суох. Сахалартан бастакы профессиональнай балетмейстер, Россия культуратын үтүөлээх үлэһитэ Александра Мохотчунова тэрийбит коллектива аан бастакынан «Народнай» диэн үрдүк ааты сүкпүтэ. Биґиги бары билэрбит курдук, сарыаллар толорбут «Саха үҥкүүтэ», «Якутяночка» үҥкүү анналларыгар уонна историятыгар чаҕылхай бэлиэнэн хаалбыта.

Үөрэх тэрилтэлэрин ортотугар Дьокуускайдааҕы культура уонна искусство колледжын студеннарын  бөлөҕө ( хореография отделениятын салайааччы  СР культуратын  туйгуна  Саргылана Борисова), «Сандал»  оҕо үҥкүү бөлөҕө ( уус — уран салайааччы СР үөрэҕэриитин туйгуна  Сардана Катакова),  Нам с. «Ручеек» оҕо  үҥкүү коллектива ( салайааччы – Надежда Москвитина  СР культуратын туйгуна, учительская слава хаһаайката,народное творчества хаһаайката)уонна «Санрайз» диэн спортивнай-үҥкүү кулууба ойуччу тураллар, аҕа саастаах табаарыстарын суолларын-иистэрин хатылыырга, онтон салгыы ситиһиилэрин хаҥатарга бэлэмнэр. Онуоха Августина Клакинова курдук хореографтар көмөлөрө-өҥөлөрө тугунан да кэмнэммэт улахан.

Күндү ааҕааччы!

«Сахам нарын үҥкүүтэ — Сахам сирин кэрэтэ» диэн үҥкүү аан дойдутааҕы күнүгэр анаммыт дириҥ-киэҥ ис хоһоонноох дьоро киэһэ концерын чэрчитинэн кинигэ -альбом буолан тахсыбыта . Бырайыак ааптара, көҕүлээччитэ — Саха Республикатын үтүөлээх үлэһитэ Михаил Сивцев уонна ааспыт концерт туох баар сценарийын сахалыы суруйбут, бальнай үҥкүү историятын барытын сиһилии билэр буолан дьон-сэргэ, көрөөччү  өйдүүрүгэр уу сахалыы тылынан быһааран биэрэр үтүөлээх Александра Гаврильевна Заболоцкая-Платонова уонна тэрийээччи, сүүрэн-көтөн сценаҕа таһаарыыны туруорбут  — Үҥкүү государственнай театрын уус-уран салайааччыта Светлана Бессонова.

          Бу умнуллубат, өйгө-санааҕа өргө диэри иҥэн хаалар дьоро киэґэҕэ кыттыыны ылбыт дьоһун, чаҕылхай, алгыстаах талааннах үҥкүүүһүттэри билиһиннэрэр тоҕоостоох.

Бу бааллар кинилэр: 40 сыл аннараа өттүгэр «Якутяночка» бальнай үҥкүүнү аан бастакы толорбут, Магадан куоракка ыытыллыбыт Бүтүн Россиятааҕы бальнай үҥкүү VI зональнай күрэхтэһиитигэр коллективтарынан толорууга лауреат үрдүк аатын сүкпүт «Дружба» ансаамбыл солистара Лаура Новгородова,  СР народнай артыыһа Афанасий Афанасьев, СР культуратын туйгуна Бэла Шапошникова (Аргунова), Лина Таллаева (Аргунова), биирдиилээн паранан күрэххэ дипломант буолбут, «Лучшая сельская пара России» анал бириис хаһаайыттара Александра Заболоцкая (Платонова), Михаил Сивцев уонна Уус-Алдантан Марианна Дегтярева, Елена Григорьева, «Мозаика» ансамбль үҥкүүһүттэрэ.

Сахабыт үҥкүүтэ бальнай үҥкүү көрүҥүн өттүнэн сайдыытын этэр буоллахпытына, Дора Павловна Филиппова аатын бүгүн хайаан да ахтан ааһыахтаахпыт. Аан бастакы бальнай үҥкүү методиһа, спортивнай үҥкүү Сойууһун төрүттээччи, «Кыайыы вальса» фестиваль куратора, СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ үҥкүү эйгэтигэр үйэ саас тухары сырдык аата хаалбыта.

Дора Павловнаны биһиги Сахабыт сиригэр, республикабытыгар бальнай хореография сайдыытыгар бастакы хардыылары оҥорбут, көҕүлээбит киһинэн билинэбит. Дора Павловна Москватааҕы кэтэхтэн үөрэтэр искусство институтун бальнай хореография салаатын бүтэрэн, сахалартан бу хайысхаҕа дипломнаах бастакы специалист буолбута. Сүрдээх киэҥ далааһыннаах сүүмэрдиир үлэни ыытан, Саха сирин бары кэриэтэ улуустарынан сылдьан, бальнай үҥкүү коллективтарын тэрийбитэ, республикаҕа маҥнайгы конкурсу ыыппыта. Биир улахан, норуокка сэҥээриини ылбыт дьаһалынан Томпо улууһун Тополинай сэлиэнньэтигэр Саха сиригэр киэҥник биллибит  «Маранга»  ансаамбылы тэрийии буолар дии саныыбыт. Эбээн омук үҥкүүтүн, үгэстэрин, сиэрин-туомун хомуйан, ансаамбыл репертуарыгар киллэрбитэ. Онон эбээн омук культуратын биир көрүҥэ үйэ-саас тухары өлбөт-сүппэт дьылҕаламмыта. «Маранга»   норуодунай ансаамбыл аатын ылан атын дойдуларга тиийэ биллибитэ эмиэ Дора Павловна үтүөтэ — өҥөтө. Кини аатыгар быйыл Аллараа Бэстээххэ «Кыайыы вальсын»   бальнай үҥкүү бэстибээлигэр « Дора Павловна  анал кубога» диэн күрэх ситиһиилээхтик ыытылынна

Түмүктээн эттэххэ, «Якутяночка» бальнай үҥкүү Саха сиригэр бальнай үҥкүү коллективтара тэриллэлэригэр уонна сайдалларыгар сүҥкэн оруолу оонньообута. Магаданҥа буолбут конкурстан тирэх ылан, Михаил Сивцев Смоленскайга анал үөрэххэ үөрэнэн, аан бастакынан «Мозаика» диэн коллективы тэрийбитэ, бальнай үҥкүү сайдарыгар улахан оҥкулу уурбута.

Михаил Захарович, Дора Павловна Филиппова кэнниттэн бальнай хореография сайдыытыгар муоһаны тутан, күн бүгүннээҥҥэ дылы таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар. Кини 1986 сыллаахха Ленинградтааҕы культура профсоюзтарын үрдүкү оскуолаларын бүтэрэн баран, дойдутугар кэлиэҕиттэн, үҥкүү бу хайысхатыгар туох баар күүһүн-уоҕун, дьоҕурун-талаанын биэрэн, күнүн-дьылын бараан туран дьиҥнээх патриоттуу үлэлиир. “Мозаика” диэн кини тэрийбит ансаамбыла аан дойдуга тиийэ билиннэ, билигин ити ансаамбыл акылаатыгар уйдаран, Михаил Захарович Сивцев  Саха сирин  спортивнай бальнай үҥкүү федерациятын тэрийэн, хамсааһыннаах, күүстээх үлэни ыыта сылдьара хайҕаныах эрэ тустаах.

Кини хобби кылаас коллективын  иитиччиллээччилэрэ бу дьоро киэһэҕэ «Күһүҥҥү серенада», «Румба», «Дьол амтана», онтон «Ретро-Данс» диэн народнай коллектив (уус-уран салайааччы СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ  Любовь  Андросова) «Падеспань», «Синий платочек», «Санрайз» үҥкүү кулууба (уус-уран салайааччылара  Юрий уонна  Лейла Алексеевтар.

Юрий СР культуратын туйгуна, сахалартан  бастакы бальнай спортивнай   үҥкүүгэ спорт мастарыгар кандидат « Мозаика» коллективын  бастакы көлүөнэ иитиччиллээччитэ )  «Ча-ча-ча» үҥкүүлэри, Үҥкүү театрын артыыстара  СР үтүөлээх артыыската Долаана Федотова хореографиятыгар «Последнее танго в Париже» толорбуттара ытыс хабыллар тыаһынан доҕуһуолламмытарын бэлиэтиэххэ баҕарыллар…

Улуу поэппыт Семен Петрович Данилов улуу балерина Евдокия Александровна Степанованы хоһуйан, киниэхэ анаан айбыт, суруйбут «Саха үҥкүүтэ» диэн хоһооно ырыа буолан инникитин даҕаны күн сардаҥатыныы сырдыгынан сыдьаайа, үҥкүүгэ кубулуйан бар дьону өссө да үөрдэ туруоҕа диэн бүк эрэллээхпит.

Михаил СИВЦЕВ, Саха Республикатын культуратын  үтүөлээх үлэһитэ, А.Е.Кулаковскай аатынан Норуоттар доҕордоһууларын   дьиэтин« Мозаика»  народнай спортивно – бальнай үҥкүү коллективын  салайааччыта, Саха сирин   үҥкүү спортун федерациятын президена.

Николай ПЕТРОВ, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ, СР Государственнай премиятын лауреата, СР суруйааччыларын, РФ Суруналыыстарын сойуустарын чилиэнэ.