БЫЫКАЙКААН ОҺУОРДААХ ТҮҮППҮЛЭ

СР суруйааччыларын сойууһун уонна РФ журналистарын сойууһун чилиэнэ Клара Дмитриевна  Васильевалыын уонна республика5а аан бастакы Бэчээт музейын төрүттээбит, хаһыакка үйэ аҥара үлэлээбит Фёкла Гурьевна Петровалыын биһиги «Ньурба» хаһыат редакциятыгар өр кэмнэргэ бииргэ улэлээбиппит. Үлэбитигэр кэлээри-бараары үһүөн отур-ботур элбэ5и кэпсэтэрбит.

       Клара Дмитриевна тыа хаһаайыстыбатын отделын корреспондена этэ. Сэбиэдиссэй Василий Давыдовтыын улууһу кэрийэн, сүөһү үлэһиттэрин, оҕуруотчуттары оччотооҕу кэм геройа оҥорбуттара. Хаһыат суолтата оччолорго олус үрдүгэ, дэлэҕэ да төрдүс былаас аатырыа дуо. Хаһыакка сэмэлэммит киһи тута үлэтиттэн ууратыллыан сөптөөҕө.  Корреспондент Клара Васильева үлэлээбит кэмигэр тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар итэҕэстэри туоратыыга улахан оруоллааҕа, оччотооҕу кэм летописеһа этэ, журналист быһыытынан үрдүк таһымнааҕа.

       Клара Дмитриевна бииргэ улэлиир дьонун дьиэтигэр ыалдьыттатара, үөрэ көрсөрө. Күнэ суох өттугэр буолан, хоһо сырдыга суоҕа. Кыра остуолун үрдүнэн ийэтин харандааһынан уруһуйдаммыт улахан мэтириэтэ баара. Ол тулата кэмпиэт суутунан оҥоһуллубут сибэккилэринэн киэргэтиилээ5э. Кыракый түннүгүнэн маҥан сотолоох синньигэс хатыҥ өйөнөрө миэхэ Есенин хатыҥын санатара. Үрүҥ хатыҥ лабаатын быыһынан ийэтэ кыыһын араҥаччылыыр курдуга. Клара Дмитриевна халыҥнык дьапталлыбыт илиистэргэ кып-кыра буочарынан суруллубут хоһооннорун ааҕан иһитиннэрэрэ. Күн-күбэй ийэтигэр элбэх хоһооннооҕо.

Ийэм миигин «тооруом» диирэ
Сиэтэ сылдьар күннэригэр,
Улааппытым да кэннэ
Уурайбатаҕа инньэ диирэ.

      Ийэм барахсан олоҕо миигин күүтэригэр бараммыта. Соҕотоҕо буоллаҕым, кэллэрбин эрэ оҕото кэлбит ынах курдук налыйара, киниэхэ онтон ордук туох да наадата суох курдуга. Хаспар эбитэ буолла, быыкайкаан өрбөх түүппүлэ тикпитэ, ону олус ураннык быысабайдаабыт этэ. Ол түүппүлэм аҥарын а5ам А5а дойду сэриитигэр илдьэ барбыт үһү. Ол быыкайкаан түүппүлэм а5абын, саха саллаатын, уордаах сэрии амырыын сылларыгар өлөр өлүүттэн араҥаччылаатаҕа. Түүппүлэбин илдьэ аҕам этэҥҥэ эргиллибитэ. Ол эрээри ийэбин быраҕан, эдэр дьахтарга көһөн тахсыбыта. Элбэх оҕо төрүөх ыйааҕа буолуо. Миигин бииргэ төрөөбүттэрбин кытары билиһиннэрбит буолан, букатын соҕотох курдук санаммаппын. Бииргэ төрөөбүттэрим миэхэ өрүү кыһаналлар, көмөлөһөллөр. Бэйэм кэргэнэ, о5ото суохпуттан кэмсиммэппин, аҕам араспаанньатын тэнитэр бырааттарым-балыстарым бааллар. Ийэм соҕотоҕо буола сылдьыах киһи, элбэх бииргэ төрөөбүттэрдээхпэр аҕабар муҥура суох махтанабын. Аҕабын ааттатар дьон элбэхтэр, мин аналым атын буолла5а,- диэн кэпсиирэ.

         Клара Дмитриевна сотору-сотору истиҥник көрсөр доҕоттордооҕо, эдэриттэн наһаа бэриниилээх дьүөгэлээҕэ. Ол дьүөгэтэ кэргэнинээн ыарыйдаҕын аайы кэлэн бүөбэйдииллэрин, туох баар наадатыгар сылдьалларын туһунан этэрэ.

        Кини идэтинэн медсиэстэрэ, оттон дууһатынан бэйиэт этэ. Мин санаабар, саха хоһоон куттаах дьахталларыттан букатын итэҕэһэ суох, биир бөдөҥнөрө, элбэх айымньылаахтара. Ол курдук, «Кучу» 1985с., «Кубалаах күөл» 1993с., «Күөх суһум» 1995с., «Тэрчи» 1999с., «Көмүс кытах» 2003 с. кинигэлэрэ бэчээттэммиттэрэ. Суох буолтун кэннэ «Сырдык ырам сыккыстара» диэн халыҥ тастаах дьоһуннаах хоһооннорун, сонеттарын, поэмаларын хомуурунньуга 2014 с. тахсан хоһоону сэҥээрээччилэргэ бэлэх буолбута.

       1993 сыллаахха хоһооннорун хомуурунньугун «Күннүк» диэн ааттыам диэн сырыттаҕына, миэхэ көрдөрбүтүгэр «Кубалаах күөл» диэн ааттаа диэбиппин ылыммыта. Элбэх хоһооно ырыа буолан ыллана сылдьар. «Сибэккилэр түһүүллэр», «Эн ааккын мин хаарга суруйдум» уо.д.а. киһи сүрэҕин ортотунан киирэр биллэр ырыалардаах. Анна Ахматова «Реквием» поэматын Клара Васильева сахалыы тылбаастаабытын СР үтүөлээх артыыската Маргарита Тихонова олус да долгуйа аа5ара билигин да кулгаахпар иһиллэргэ дылы.

        — Маргарита Тихонова А.Ахматова Реквиемын тылбаастаа диэбитин мин бастаан кыккыраччы аккаастаабытым, онтон хаайара бэрдин иһин сөбүлэспитим, син тахсыбыт курдук, астынным, — диэбитэ Клара Дмитриевна ол саҕана.

       Таптал лириката бэйиэт хоһооннорун сүрүн темата. Онно хоһуллар лирическэй геройга күүстээх да таптал этиллэр.

Үөрдэхпинэ – эн бааргын,
Хомойуум – эмиэ эн бааргын,
Хоспор буолуум – эн бааргын,
Хоһооннорбор эмиэ бааргын.

         — Ити туохтаах киһиний? Киһи киһини хайдах итинник таптыан сөбүй?- диэбиппэр, күлэн эрэ кэбиспитэ. Кырдьыга да, улахан тапталы билбит киһи итинник хоһооннору суруйара буолуо.

         Клара Васильева бэйэтин суруйууларыгар сүрдээх улахан ирдэбиллээҕэ, хат-хат көрөн, көннөрөн, өр суруйар идэлээ5э. «Хайа да суруйар идэни талбыт киһи айымньытыгар эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһыахтаах. Хоһоон элбэхтэ сааһыланан, чочуллан эрэ хоһоон буолан тахсар»,- диэн үгүстүк этэрин суруйарга холонор эдэр дьоҥҥо бэйиэт кэс тылын курдук тиэрдиэххэ сөп.

         Кини төрөөбүт Ньурбатын төлөннөөх патриота буолара поэзиятыгар көстөр. Дэлэҕэ да «иккиһин төрүүрүм буоллар, Сир шарыттан Ньурбабын талыам этэ» диэ дуо!

Оо, Ньурбам! Күөх Ньурбам барахсан,
Быйаҥнаах  өҥ  күөххэр улаатан
Барҕаран ааттана сылдьаммын
Киэн тутта махталбын аныыбын.

          Клара Дмитриевна Васильева тус олоҕо олус хомолтолоохтук түмүктэммитэ. Ол эрээри сиргэ төрөөн ийэ-а5а күндү тапталын, бииргэ төрөөбүттэр, эрэллээх доҕоттор сылаас сыһыаннарын, таптыыр, таптатар дьолун, айар үлэ үөрүүтүн, хоһоон айар ухханын билэн бу сиргэ дьоллоохтук, чаҕылхайдык олорбута дии саныыбын. Кини күндү төрөппүттэригэр, төрүт буоругар  тапталын бэлиэтэ гынан  ийэтин, аҕатын итии таптала иҥмит быыкайкаан оһуордаах түүппүлэтин хараҕын харатын курдук харыстаан илдьэ сылдьыбыта.

Евдокия Николаева-Мостахова, РФ ЖС чилиэнэ, СР Бэчээтин туйгуна,  «Көмүс бөрүө» журналистар бириэмийэлэрин  лауреата,  үлэ ветерана