Мэлдьи олох оргуйар үөһүгэр сылдьар талааннаах суруналыыс, ГТРК Саха араадьыйатын биир тутаах ыытааччыта, «Айар аартык» уонна «Дойдум тэтимэ» биэриилэр ааптардара Людмила Слепцова умсулҕаннаах үлэтин, айар куттаах дьону кытта алтыһыытын туһунан ирэ-хоро кэпсээтэ.

Бастыҥ дьонноох Бахсым барахсан

      –Мин ойор күннээх оҕо сааһым, суугунуур хатыҥ чараҥнардаах, айгыр-силик айылҕалаах Чурапчы улууһун Бахсытыгар ааспыта. Биһиги нэһилиэкпит талба талааннаах артыыстарынан, кырыымпалыыр куоластаах ырыаһыттарынан биллэр.  Ол курдук, Саха тыйаатыра атаҕар турарыгар үгүс сыратын биэрбит саха народнай артыыһа Тарас Павлович Местников, РСФСР народнай артыыһа Петр Решетников, САССР үтүөлээх артыыһа Дария Барашкова, ССРC суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, РСФСР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, драматическай тыйаатыр артыыһа Николай Слепцов-Туобулаахап, Олоҥхо театрын артыыһа Александр Дьячковскай-Саарын, Ньурба народнай көһө сылдьар театрын артыыһа, «Сүлүһүннээх таптал» киинэ сүрүн геройа Майя Слепцова, музыка уонна фольклор түмэлин дириэктэрэ Аиза Решетникова курдук, сүдү талааннаах дьон биһиктэрин ыйаабыт төрүт түөлбэлэрэ буолар. Манна даҕатан эттэххэ, «Сүлүһүннээх таптал» диэн көрөөччү сэҥээриитин ылбыт киинэ Бахсыга уһуллубута. Төрөөбүт нэһилиэгим олохтоохторо, чугас дьонум, доҕотторум бүтүннүү уһуллан, Театр  сылыгар улахан бэлэх буолла дии саныыбын.

Айар аартыктаах Людмила Слепцова

Саарын бастакы биллэрээччитэ

     – Ийэм Христина Михайловна Слепцова сааһын тухары култуура эйгэтигэр үлэлээбитэ. Онон кулуупка улааппытым диэххэ сөп. Кулууп диэн хас биирдии дэриэбинэ эргийэр киинэ буолар. Киһи дууһатынан курдаттыы ылларар аптаах, алыптаах, киһини сэҥээрдэр эйгэлээх сир. Кыра сылдьан сыана кэтэҕэр сылдьан артыыстар хайдах курдук туттан-хаптан, таҥнан-симэнэн көрөөччүлэр иннилэригэр тахсалларын, тугу этэллэрин-тыыналларын, иэйэн-куойан туран ыллыылларын-туойалларын, үҥкүүлүүллэрин барытын иһийэн олорон көрөр-истэр этим. Бэйэм эмиэ сыанаҕа тахсан туллуктана көтөрбүн ыра санаа оҥосторум.

Кэпсээнтэн кэпсээн. Биһиги Александр Дьячковскайдыын–Саарынныын тэҥҥэ улааппыппыт. Кини ийэтэ эмиэ кулууп үлэһитэ этэ. Онон күнү быһа бииргэ оонньуур этибит. Мин наар биллэрээччи, ол эбэтэр конферансье буоларым. «Сыанаҕа көрсүҥ – Александр Дьячковскай», –диэн дорҕоонноохтук эппитим кэнниттэн ытыс таһынарбыт. Оччоҕо Сашабыт сыанаҕа тахсан олус ис киирбэх куолаһынан ырыа ыллаан барыбытын үөрдэрэ. Оттон бэйэм үҥкүүлүүрбүн сөбүлүүр этим. Араас солко былааччыйа кэтэн дьиэрэҥкэйдээн тэйэрим. Кулуупка гитара, барабан, пианино баара. Оҕолор музыка аптаах дорҕоонугар куустаран күнү-дьылы билбэккэ аһарар этибит.

Айар аартыктаах Людмила Слепцова

 Араадьыйа алыптаах эйгэтэ

Читайте также:  Саха циркэтин көмүс түгэннэрэ

             –Эбэлээх эһэм, ийэлээх аҕам араадьыйаны сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри сөбүлээн истэллэрэ. Ол иһин мин эмиэ кыра эрдэхпиттэн араадьыйаны эрэллээх доҕор оҥостон улааппытым. Сонуннары истэрбин туохтааҕар да ордорор этим. Араадьыйа иһигэр кып-кыра дьоннор бааллар, кинилэр сэһэргииллэр дии саныырым. Кинилэр хайдах сирэйдээхтэрин-харахтаахтарын, таҥастаахтарын-саптаахтарын харахпар субу баардыы ойуулаан көрөрүм. Остуоруйа дойдутугар баар буолбут курдук сананарым. Истибит сонуннарбын, биири да сыыска-буорга түһэрбэккэ дьонум кэллэхтэринэ үллэстиэм диэн өйбөр хатыырым уонна киэһэ биир-биир санаан кэлэ-кэлэ кэпсиирим.

Оҕо сааһым ыра санаатын толорон, араадьыйаҕа 2012 сыллаахтан үлэлиибин. Бу сыллар тухары элбэх биэриини оҥорон таһаардым. Билигин икки ааптарскай биэриилээхпин.  «Айар аартык» уонна «Дойдум тэтимэ» диэн  биэриилэри ыытабын. «Айар аартык» биэриибэр култуура, искусство үлэһиттэрин кытта атах тэпсэн олорон кэпсэтэбин. Ол курдук, ырыаһыттары, режиссердары, суруйааччылары, худуоһунньуктары, балет, киинэ, түмэл үлэһиттэрин, тимир, мас, көмүс уустарын, иистэнньэҥнэри, талааннаах тарбахтаах, устар ууну сомоҕолуур уран тыллаах дьону кытта алтыһабын. Биэриим нэдиэлэҕэ биирдэ быһа эфиргэ тахсар. Ыалдьыттарбын кытта устуудьуйаҕа атах тэпсэн олорон ирэ-хоро кэпсэтэбит, истээччилэр ыйытыыларыгар хоруйдуубут. «Хас биирдии киһи санаата – дириҥ байҕал», – дииллэрэ кырдьык. Кылгас эфир устата айар куттаах дьон ис туругун, толкуйун, үлэтин-хамнаһын уонна инники соругун барытын арыйар уустук, ол эрээри олус умсугутуулаах.

 «Дойдум тэтимэ» диэн социальнай-экономическай хайысхалаах биэрии. Күн бүгүн өрөспүүбүлүкэ тугунан тыынан олорорун, ханнык тыын суолталаах кыһалҕалар баалларын, ханнык сокуоннар олоххо киирбиттэрин, дьону-сэргэни туох долгутарын сырдатабыт. «Дойдум тэтимэ» диэн ыйга биирдэ оҥоһуллан тахсар улахан биэрии. Ыытааччыттан элбэх сыраны-сылбаны, билиини-көрүүнү, күнү-дьылы эрэйэр ураты суолталаах бырайыак. Саха сирин араас улуустарыгар, нэһилиэктэригэр сылдьан, дьону-сэргэни кытта сирэй көрcөн кэпсэтэн, матырыйаал хомуйан, мунньан-тараан, эфиргэ сөптөөх гына таҥан, оҕо курдук истиҥник бүөбэйдээн таһаарабыт. Манна түгэнинэн туһанан, баар-суох режиссердарбар Николай Винокуровка, Тимофей Татариновка ис сүрэхпиттэн махтаныахпын баҕарабын. Кинилэр күннэтэ оҥорор сыралаах үлэлэрин түмүгэр биэриилэрим ситэн-хотон тахсаллар.

Айар аартыктаах Людмила Слепцова

Суруналыыстыка олоҕу хамсатар сүдү күүс

        – Суруналыыс дьоҥҥо-сэргэҕэ көмөлөстөҕүнэ ордук үөрэр, долгуйар. Холобур, маннык биир бэлиэ түгэни ахтан-санаан ааһыахпын сөп. Уһук хоту дэриэбинэлэргэ суол-иис олус мөлтөх, сайын сөмөлүөтүнэн эрэ сырыы баар буолар. Биһиги өрөспүүбүлүкэ бары улуустарын кытта ыкса ситимнээхтик үлэлиибит. Туох сонуннаахтарын куруук ыйыталаһабыт. Дьэ, ол курдук биирдэ Кэбээйи улууһун Сэбээн Күөл диэн нэһилиэгэр бөртөлүөт көппөтөҕө үс ый буолла, ас-үөл, эмп бүттэ, олохтоохтор киин сиргэ сатаан айаннаабакка хаайтаран олороллор диэн иһитиннэрии киирбитэ. Биһиги кыһалҕаны тута араадьыйа эфиригэр кэпсээбиппит, телевизорга сонун оҥорон көрдөрбүппүт. Ол кэнниттэн  биир-икки күнүнэн Дьокуускайтан Сэбээн Күөлгэ бөртөлүөт көтөн тиийэн, аһы-үөлү, эми, почтаны тиэрдибит. Хаайтаран олорбут дьон бука бары туһааннаах сирдэригэр айаннаабыттар. Дьэ онно олохтоохтор истиҥ махталларын истэр дьол этэ. Ол аата биһиги үлэбит халтайга хаалбат, чахчы улахан туһалаах эбит диэн санаа эрэл кыымын саҕар. Араадьыйа көстүбэт ситимэ, бүтүн норуот санаатын хамсатар сүдү күүс буолар. Онон суруналыыстар баар чахчыны киэргэппэккэ,  хайдах баарынан кырдьыктаахтык сырдатыахтаахпыт.

Айар аартыктаах Людмила Слепцова

Саха сирин сайдар саҕахтара

Читайте также:  Лучшие школьники Якутии

      – Төрөөбүт дойдубут барахсан ырыаҕа ылланар, хоһооҥҥо хоһуллар кэрэ айылҕатынан, көмүһүнэн, алмааһынан эрэ буолбакка, сэмэй майгылаах, сайаҕас санаалаах, талааннаах дьонунан баай. Онон удьуор утумун салҕаан, кэнчээри ыччаты төрүт үгэстэргэ сыһыаран, сатабылларын сайыннаран иитиэхтээхпит дии саныыбын. Ийэ тылбыт сүөгэйин-сүмэтин үүнэр көлүөнэҕэ тиэрдэр туһугар туруулаһан туран үлэлиэхтээхпит. Сахалыы кинигэ, сурунаал, хаһыат, араадьыйа, телевидение биэриилэрэ хайаан да баар буолуохтаахтар. Оҕолор, эдэр ыччат санаатын сахалыы сайа этэ үөрэниэхтээх. Бу – тыын суолталаах, государственнай таһымнаах олус улахан сорук. Тыл сүттэҕинэ, омук быһыытынан симэлийиэхпитин сөп.

Айар аартыктаах Людмила Слепцова

Айар куттаах дьону үйэтитиэхпин баҕарабын

       – Күннэтэ араас интэриэһинэй дьарыктаах, үлэлээх-хамнастаах, сэргэх кэпсээннээх дьону кытта алтыһабын. Киһи өйүгэр-санаатыгар хатанан хаалар ураты олохтоох геройдар бааллар. Кинилэри кытта кэпсэтэн таһаарбыт биэриилэрбин сурукка тиһэн, хаартыскалаан кэлин кинигэ оҥорон үйэтитиэхпин наһаа баҕарабын. Холобур, саха норуота киэн туттар, таптыыр, убаастыыр ырыаһыта Эдьиий Марыынаны кытта дьиэтигэр үүттээх чэй иһэ-иһэ сэһэргэспиппит. Олус да истиҥ-иһирэх кэпсэтии этэ! Долгуйбутум, дьолломмутум, ис сүрэхпиттэн үөрбүтүм. Ол уһулбут кэпсээммин хараҕым харатын курдук харыстаан илдьэ сылдьабын, кэлин кинигэм биир саамай бэлиэ интервьюта буолуо диэн эрэнэбин. Ити курдук, үөлээннээхтэрбит олохторо кэлин история сорҕото буолуохтара. Урукку уонна кэлэр кэми ситимниир дьон биһиги, суруналыыстар, буолабыт. 

Киһи барыта айар дьоҕурдаах

– Ким эрэ ыллыыр-туойар, сорох санаатын сатаан сааһылаан суруйар, оттон сорох хараҕынан хайгыы, сүрэҕинэн сөбүлүү көрбүтүн көмүс киистэтинэн ойуулуур кыахтаах. Айылҕаттан бэриллибит талааны сайыннардахха сирдээҕи дьолу толору билэҕин. Киһи талан ылбыт идэтин ис сүрэҕиттэн сөбүлүүр, үлэтин дьаныһан туран оҥорор буоллаҕына  элбэҕи ситиһэр дии саныыбын. Талааннарын таба тайаммыт биир идэлээхтэрбин, аҕа саастаах суруналыыстары холобур оҥостобун, кырдьыктаах сүбэлэрин иһин махтанабын.

Тус бэйэм айар эйгэҕэ үлэлиирбиттэн, талааннаах дьону кытта алтыһарбыттан олус дьоллонобун!

Кэрэ киһи, талааннаах суруналыыс Людмила Слепцова алгыстаах айар аартыга арыллан истин, араадьыйа алыптаах долгунугар кини ыытар биэриилэрэ өссө да элбэх истээччини умсугута турдуннар, ыраас  баҕа санаалара барҕара туоллуннар!

                                 Саргылана Савватеева